KINEZJOLOGIA EDUKACYJNA

 

Kinezjologia edukacyjna jest nauką zajmującą się ruchem i możliwościami stymulacji różnych funkcji psychicznych przy wykorzystaniu naturalnych ruchów całego ciała. Celem kinezjologii edukacyjnej jest wspomaganie rozwoju dziecka lub osoby dorosłej, korygowanie dysfunkcji rozwojowych oraz wspomaganie procesów uczenia się. Metoda ta posługuje się prostymi ćwiczeniami fizycznymi opracowanymi w taki sposób , aby zintegrować pracę ciała i umysłu oraz wspierać naturalne zasoby człowieka. Wykorzystuje przy tym wzajemne zależności rozwoju fizycznego, emocjonalnego i intelektualnego.
Twórcą kinezjologii edukacyjnej jest dr Paul Dennison. Analizował on trening percepcyjno-motoryczny oraz pracował nad określaniem wzrokowej linii środka i jej relacji do rozwoju kinestetycznego. Jego odkrycie integracji przez ruch dało początek „Gimnastyce Mózgu” (ćwiczenia „Gimnastyki Mózgu” są wstępem do kinezjologii edukacyjnej).

„Gimnastyka Mózgu” polega na systematycznym stosowaniu odpowiednich ćwiczeń, które mają na celu pobudzić do współpracy różne obszary mózgu, polepszyć koncentrację czy regulować emocje. Mózg nie jest narządem symetrycznym, gdyż każda półkula ma nieco inne zadania. Z kolei tylna część mózgu odpowiada za odbiór informacji, które jednak są niedostępne dla przednich części mózgu odpowiedzialnych za "nadawanie" czy też "ekspresję".
Ćwiczenia "Gimnastyki Mózgu" mają za zadanie pobudzać i integrować różne struktury mózgu, a tym samym przywrócić i aktywizować zablokowane połączenia neuronalne oraz wypracować nowe, po których biegną impulsy do kory mózgowej, gdzie odbywa się właściwy proces uczenia się.
Ćwiczenia „Gimnastyki Mózgu” składają się z ruchów, które wykonują dzieci w pierwszych latach życia. Są to przede wszystkim ćwiczenia niezbędne do rozwoju koordynacji ruchowej całego ciała, koordynacji wzrokowo-ruchowej, koordynacji zmysłów słuchu, wzroku, czucia proprioceptywnego, równowagi planowania ruchu i poruszania się w przestrzeni, umiejętności przewidywania i myślenia.

Podzielone są na następujące grupy:

1. Ćwiczenia przekraczania linii środka

  • mają za zadanie stymulować i tworzyć nowe połączenia między prawą i lewą półkulą mózgową i znajdującymi się tam ośrodkami oraz wzmacniać ciało modzelowate;
  • przygotowują do rozwoju umiejętności wymagających sprawnej małej motoryki oraz do aktywności wymagającej koordynacji ruchowej(dużej motoryki);
  • podnoszą koordynację prawa-lewa, góra-dół.

2. Ćwiczenia rozciągające/wydłużające

  • mają na celu zminimalizować wpływ stresu, a tym samym poprawić koncentrację i myślenie abstrakcyjne;
  • pomagają rozluźnić napięcia, które kumulują się w mięśniach i ścięgnach.

3. Ćwiczenia energetyzujące

  • podtrzymują poczucie kierunku, stronności i skupienia;
  • zapewniają odpowiednią prędkość impulsów nerwowych przesyłanych między komórkami nerwowymi;
  • regulują odpowiedni rozkład energii w ciele, a tym samym wyciszenie lub zwiększenie motywacji do osiągnięcia celu.

4. Ćwiczenia stabilizujące

  • wpływają na uzyskanie wewnętrznego spokoju i wyciszenia;
  • stymulują układ limbiczny, który kieruje naszymi emocjami, a poprzez liczne połączenia z innymi wyższymi strukturami mózgu stabilizuje i rytmizuje procesy nerwowe.

Wiele ćwiczeń trudno wykonać z dziećmi niepełnosprawnymi ruchowo i intelektualnie, gdyż pojawiają się trudności związane z ograniczeniami i mniejszymi możliwościami spowodowanymi niepełnosprawnością dziecka. Niektóre ćwiczenia wymagają np. świadomego i kontrolowanego oddychania, pełnej sprawności ruchowej, koncentracji uwagi czy spostrzegania. Jednakże po uwzględnieniu ograniczeń ruchowych bądź percepcyjnych można dostosować wybrane ćwiczenia do indywidualnej pracy z wychowankiem.

Przykładowe ćwiczenia z kinezjologii edukacyjnej zmodyfikowane i dostosowane do możliwości wychowanków:

  • „patrzenie na znak X” - najważniejsze, aby dziecko zainteresowało się znakiem, dlatego warto narysować go ciemnym kolorem na jasnym tle lub wykleić srebrzystą folią na czarnym/granatowym tle;

 

  • „ruchy naprzemienne” - siedzimy za dzieckiem i na przemian kierujemy jego lewą rękę do prawego kolana, a prawą do lewego;

 

    • jeśli dziecko jest małe, może leżeć na plecach; dotykamy na przemian łokieć do przeciwległego kolana lub dłoń do przeciwległej stopy;
    • gdy dziecko siedzi, nakładamy mu na lewe kolano np. chustkę, dziecko ściąga prawą ręką, a z prawego kolana ściąga lewą ręką (drugą rękę trzeba wówczas przytrzymać);

 

  • „rysowanie oburącz” - kierując dłońmi dziecka, rysujemy oburącz symetryczne względem linii środka różne wzory (w przestrzeni lub na płaszczyźnie); wykorzystujemy różne techniki tj. farby, kredki, malowanie palcami lub „na sucho” po zróżnicowanych fakturach;

 

    • możemy również zachęcać do wydobywania dźwięków z grzechotek/dzwonków trzymanych w obu rękach;

 

  • „leniwa ósemka” - dłoń dziecka kierujemy po wzorze leżącej ósemki (znak nieskończoności); powtarzamy ten ruch wielokrotnie raz jedną, raz drugą ręką, następnie obiema;

 

    • wzrok powinien podążać za ruchem ręki, dlatego aby wzbudzić zainteresowanie, warto założyć na kciuk/dłoń kolorową tasiemkę, chustkę, pierścionek, gumkę lub inną rzecz, która przyciągnie uwagę dziecka;
    • leniwą ósemkę można również „rysować” w ciemnej sali, kierując zapaloną latarkę po wzorze ósemki na ścianie;

 

  • „kapturek myśliciela” - siedzimy za dzieckiem; kciukiem i palcem wskazującym masujemy małżowinę uszną dziecka od góry do dołu, delikatnie rozciągamy do góry, w bok i do dołu;

 

    • u dziecka sprawnego manualnie ćwiczenie to wykonujemy, kierując jego dłońmi;

 

  • „krążenie szyją” - siedzimy za dzieckiem, delikatnie obejmujemy dłońmi głowę dziecka i powolnym ruchem przenosimy głowę od ramienia do ramienia tak, aby broda była najbliżej klatki piersiowej.

Efekty stosowania ćwiczeń Gimnastyki Mózgu:

  • usprawnienie ogólnej koordynacji ruchowej,
  • usprawnienie koordynacji wzrokowo-ruchowej,
  • usprawnienie koordynacji „lewa-prawa” strona,
  • usprawnienie orientacji w przestrzeni,
  • wzmocnienie procesu zapamiętywania,
  • poprawa zdolności ekspresji i twórczego myślenia,
  • wydłużenie koncentracji uwagi,
  • usprawnienie możliwości manualnych,
  • usprawnienie różnych umiejętności szkolnych (wysławiania się, czytania, liczenia, zapamiętywania cyfr, pisania),
  • wzmocnienie percepcji wzrokowej i słuchowej,
  • odprężenie i relaksacja,
  • zwiększenie równowagi emocjonalnej,
  • rozwinięcie potencjalnych możliwości dziecka w dowolnym wieku.